Khí hậu Nghệ An đặc trưng bởi mùa hè nóng ẩm kéo dài, độ ẩm không khí cao và những đợt mưa dầm vào cuối năm. Đây chính là điều kiện lý tưởng để các loài mối sinh sôi và phá hoại công trình. Nhiều gia đình ở Vinh, Cửa Lò hay các huyện như Nam Đàn, Diễn Châu chỉ phát hiện ra mối khi cánh cửa đã rỗng ruột, sàn gỗ sụt lún hoặc tủ tài liệu mục nát. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của mối không chỉ giúp tiết kiệm chi phí sửa chữa mà còn ngăn được những thiệt hại nghiêm trọng về kết cấu.
Đường mui mối: dấu vết dễ nhận biết nhất
Mối đất, loài phổ biến nhất tại Nghệ An, không thích ánh sáng và sợ khô. Vì vậy chúng đắp những đường hầm bằng đất trộn nước bọt để di chuyển an toàn từ tổ dưới lòng đất lên nguồn thức ăn. Những đường mui này thường xuất hiện dọc theo chân tường, mép cầu thang, sau tủ gỗ hoặc trên các cột bê tông. Khi bạn thấy những vệt đất nhỏ màu nâu sẫm, nổi gờ như đường gân chạy ngoằn ngoèo, gần như chắc chắn đó là dấu hiệu mối đang hoạt động. Bóc thử một đoạn đường mui, nếu thấy con mối trắng nhỏ bò ra thì cần xử lý ngay.
Tiếng động và âm thanh rỗng trong gỗ
Mối thợ ăn gỗ từ bên trong ra ngoài, để lại lớp vỏ mỏng bên ngoài nên bề mặt vẫn trông nguyên vẹn. Một mẹo kiểm tra đơn giản là dùng cán tua vít hoặc đốt ngón tay gõ nhẹ lên khung cửa, chân giường, đố cửa sổ. Nếu nghe tiếng rỗng, âm thanh lụp bụp thay vì tiếng đặc chắc, rất có thể bên trong đã bị mối ăn rỗng. Vào ban đêm yên tĩnh, một số gia đình còn nghe thấy tiếng động lạo xạo rất nhỏ phát ra từ trần gỗ hoặc tường, đó là tiếng mối lính gõ đầu báo động cho đàn.
Mối cánh bay vào mùa giao mùa
Vào đầu mùa mưa, thường là khoảng tháng tư đến tháng sáu ở Nghệ An, sau những cơn mưa rào đầu mùa kèm oi bức, mối cánh sẽ bay ra hàng loạt để phân đàn. Chúng bị thu hút bởi ánh đèn, bay vào nhà rồi rụng cánh la liệt trên sàn, bệ cửa sổ và quanh bóng đèn. Nếu bạn thấy hiện tượng này, đừng chủ quan cho rằng chúng từ ngoài bay vào. Rất có thể một tổ mối đã trưởng thành ngay trong hoặc gần nhà bạn, và đây là lứa mối vua mối chúa tương lai đang đi tìm nơi lập tổ mới.
Những thay đổi bất thường trên bề mặt vật liệu
Hãy để ý các dấu hiệu gián tiếp như lớp sơn tường bị phồng rộp thành từng mảng nhỏ, giấy dán tường gợn sóng bất thường, hoặc các vết nứt li ti có lẫn đất bên trong. Sàn gỗ công nghiệp có thể phồng lên ở một vài điểm dù không hề bị nước. Tủ sách, thùng carton để lâu dưới gầm cầu thang thường là nơi mối tấn công đầu tiên vì có nhiều cellulose. Khi nhấc một chồng giấy lên mà thấy chúng dính bết, có vệt đất và bị gặm nham nhở thì cần kiểm tra toàn bộ khu vực xung quanh.
Vì sao cần kiểm tra định kỳ
Một tổ mối trưởng thành có thể chứa hàng triệu cá thể và ăn liên tục suốt ngày đêm. Tốc độ phá hoại nhanh đến mức một bộ cửa gỗ lim tưởng chừng chắc chắn cũng có thể bị rỗng ruột chỉ sau vài tháng nếu không can thiệp. Với đặc thù nhiều nhà ở Nghệ An sử dụng kết cấu gỗ cho cửa, cầu thang, mái và nội thất, việc tự kiểm tra mỗi ba đến sáu tháng là rất cần thiết. Tập trung vào các khu vực ẩm thấp, ít ánh sáng như gầm cầu thang, nhà kho, phòng thờ, sau các tủ áp tường.
- Kiểm tra chân tường và các góc khuất xem có đường mui đất không.
- Gõ nhẹ vào khung cửa, chân bàn ghế gỗ để nghe tiếng rỗng.
- Quan sát quanh bóng đèn và bệ cửa sổ sau mỗi cơn mưa đầu mùa.
- Di chuyển các thùng giấy, tủ gỗ kê sát tường để soi phía sau.
Phát hiện sớm là yếu tố quyết định trong việc kiểm soát mối. Khi nghi ngờ có mối, tuyệt đối không nên tự ý phá đường mui rồi xịt thuốc tràn lan, vì điều này chỉ khiến đàn mối hoảng loạn, bỏ chạy và lập tổ mới ở vị trí khó tìm hơn. Cách xử lý đúng là giữ nguyên hiện trạng và liên hệ đơn vị chuyên môn để áp dụng phương pháp lây nhiễm tận gốc, tiêu diệt cả tổ thay vì chỉ đối phó với phần ngọn.